Religie, ontwikkeling en internationale betrekkingen: inspiratie of drempel?

De Nederlandse afdeling van de Society for International Development exploreert in haar lezingenserie 2005-2006 de rol en positie van godsdienst in de internationale en ontwikkelingssamenwerking.

Religie is immers helemaal terug op de internationale agenda. Na 11 september 2001, de oorlogen in Irak en Afghanistan en fundamentalistische terreuraanslagen in rijke én ontwikkelingslanden, is het debat over de rol en betekenis van godsdienst in de internationale betrekkingen in alle hevigheid losgebarsten. Daarbij is er prominente aandacht voor de internationale veiligheid.

Tegelijk groeit het besef dat religie, daarmee samenhangend cultuur, én de vrijheid van mensen op deze terreinen, belangrijke aspecten zijn van mondiale rechtvaardigheid en menselijke ontwikkeling. Godsdienst is immers veel meer dan een bron van fundamentalisme, geweld en conflict. De essentie is het eerbiedigen van het Heilige en van de belichaming daarvan in schepping, mens en kosmos. Religieuze tradities bieden zicht op rechtvaardigheid en vrede en op het samenleven op lokaal en mondiale schaal. Godsdienst omvat ook de erkenning van menselijke mislukking en de capaciteit tot verandering.

In de afgelopen anderhalve eeuw overheerste het beeld dat modernisering, verwestersing en secularisering hand in hand zouden gaan, als aspecten van één voortschrijdend proces dat gaandeweg de gehele mondiale samenleving zou omvatten. Het tegenovergestelde lijkt nu plaats te vinden. We zien een heropleving van godsdienst. In onze post-moderne en globaliserende maatschappij spelen religieuze gemeenschappen weer een belangrijke rol. Identiteit en verschil zouden wel eens de kernbegrippen van de 21e eeuw kunnen worden. De uitdaging is te leren daarmee om te gaan.

Verspreiding van het marktdenken is een ander aspect van westerse modernisering en secularisering. Dit gaat gepaard met processen van dehumanisering van de maatschappij. De relatie mens-natuur, en de relaties tussen mensen onderling, worden teruggebracht tot hun louter functionele dimensie. Wereldwijd groeit de behoefte hieraan tegenwicht te bieden; kijk bijvoorbeeld naar verschillende initiatieven te komen tot een mondiale ethiek.

In de serie Religie, ontwikkeling en internationale betrekkingen belicht SID-Nederland de rol van religie in het (internationale) politieke en publieke domein, in sociaal-economische processen, in bevordering van democratie en verzoening na grootschalig geweld, alsook in versterking van de internationale samenwerking.

Daarbij komen vragen aan de orde als: Wat is het verband tussen godsdienst en armoede, sociale rechtvaardigheid, vrede en menselijke en mondiale veiligheid? Werkt religie positief of creëert het juist tegenstellingen? Hoe waardenvrij is internationale samenwerking als religie wordt gezien als een bepalend onderdeel van cultuur en samenleving? Wat betekent dat voor het ontwikkelingsbeleid en voor de dialoog tussen donoren en ontvangende partners?

Programmainformatie

De serie bestaat uit lezingen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en een slotdebat. De serie loopt van oktober 2005 tot juni 2006. Sprekers zijn internationale en nationale deskundigen, denkers en opinieleiders. Zij houden ieder een specifiek aspect van de relatie religie-ontwikkeling tegen het licht. Iedere spreker is gevraagd aan te geven wat zijn of haar analyse zou betekenen voor politiek en beleid op internationaal en nationaal niveau.

Als sprekers zijn uitgenodigd:

10 oktober 2005, Peter Berger (godsdienstsocioloog, Universiteit van Boston, USA): Religion and international development Tekst als word.doc

21 november 2005, Scott Thomas (UK, docent internationale betrekkingen en de politiek van ontwikkelingslanden aan de Universiteit van Bath, William Spoelhof Chair, Calvin College, USA): How Shall We Then Live? Politics, Religion, and Communities in an Age of Global Terrorism Tekst als word.doc

7 december 2005, Karen Armstrong (UK, theologe en vooraanstaand auteur over cultuurgeschiedenis en religie): Religion in international relations Tekst als word.doc

23 januari 2006, Hans Opschoor: (Nederland, hoogleraar ISS en Vrije Universiteit): “Wealth of Nations” or a “Common Future”: Responses to Unsustainable Development and Neoliberal Globalisation? Tekst als word.doc | ppt-preentation

20 februari 2006, Thomas Pogge (Duitsland, moraalfilosoof, Universiteit van Columbia, USA): Global poverty and human rights Tekst als word.doc | ppt-presentation

20 maart 2006, Olivier Roy (Frankrijk, Centre National de la Recherche Scientifique): Religion in Europe: Islam in Diaspora Tekst als word.doc

24 april 2006, Riffat Hassan (Pakistan, hoogleraar religie studies en mensenrechten, Universiteit van Louisville, Kentucky, USA): Inter-Religious Dialogue: Global Ethics and Cultural Diversity Tekst als word.doc

15 mei 2006, Abdullahi An-Na’im (Soedan, jurist, mensenrechtenactivist, verbonden aan de Emory Universiteit van Atlanta, USA): Cross-Cultural Dialogue, Islam and Human Rights

26 juni 2006, Jonathan Fox (universitair hoofddocent politicologie, Bar Ilan University, Ramat Gan, Israël): Religion and International Relations: Conflict, Peace and Diplomacy Tekst als word.doc

(wijzigingen voorbehouden)

Gespreksleider is Jos van Gennip, voorzitter van SID-Nederland.

Partners en sponsors

De lezingenserie wordt mogelijk gemaakt door steun van:
NCDO
Cordaid
ICCO
Pax Christi

De serie wordt mede uitgevoerd in samenwerking met de Vrije Universiteit, CEDAR International en OIKOS.